«Αυτός που διαβάζει με όρους ανοχής, μπορεί να με διαβάσει. Αυτός που διαβάζει με όρους συμμετοχής, όχι».

Γ. Λ.

Αρχική σελίδα Βιβλιογραφία Βιογραφικό Μεταφράσεις En/Fr/It

ΠΡΩΤΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ [Αθήνα, Μάρτιος 2005]

  

ΠΡΩΤΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ [Αθήνα, Μάρτιος 2005]

Αυτό που εδώ και κάμποσα χρόνια ονομάζω θεσμοθετημένη κριτική, η οποία συχνά γίνεται και θεσμοθετική, φροντίζει δηλαδή, τρόπον τινά, να νουθετεί σχετικά με το τι είναι η ποίηση και το πώς πρέπει να γράφεται -δίχως μάλιστα να νουθετεί σχετικά με το τι δεν είναι ποίηση και το πώς δεν γίνεται να γραφτεί- αποτέλεσε μοντέλο της κριτικής στην Αγγλία, κατά την Ελισαβετιανή εποχή, όπου δεν ήταν τυχαίο πως οι λεγόμενοι κριτικοί απευθύνονταν αποκλειστικά στους ποιητές και όχι στους αναγνώστες. Εκείνη, η παλαιά και λανθασμένη κριτική -η οποία κατά τρόπο χαρακτηριστικό υπολόγιζε πως η ποίηση δεν ήταν κάτι περισσότερο από ένα φως ή ένα σκοτάδι και όχι ποίηση, δηλαδή δημιουργικός περιορισμός στο αυτό- αποσκοπούσε στη διαρκή ισχυροποίηση του λεγόμενου κριτικού δια της μεθόδου της παραγωγής πιστών, μαθητών ή ακολούθων. Η Αγγλία κατάφερε τελικά να βγει απ’ αυτό το χάλι κυρίως μέσω του εξαίρετου Ντράιντεν, ο οποίος πιθανώς ήταν και ο πρώτος που χρησιμοποίησε εντύπως τον όρο «κριτική». Αργότερα η κριτική ανελίχθηκε σε πολύ υψηλότερα και απαιτητικά πεδία με την εμφάνιση του κατά πολύ σπουδαιότερου και καινοτόμου Κόλριτζ.

Κατά τούτο, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο, στην Ελλάδα  η λεγόμενη κριτική βρίσκεται στο σημείο που βρισκόταν η κριτική στην Αγγλία στη διάρκεια της Ελισαβετιανής περιόδου, με μόνη διαφορά πως η ύλη της νουθεσίας και της υπόδειξης είναι σήμερα εμπλουτισμένη με πιο φρέσκες, όμως περιεχομενικά ομοιότυπες, συνεισφορές.

Η αντιστροφή του φαινομένου που χαρακτηρίζει μια ποίηση σημαντική εφόσον μπορεί γι’ αυτήν ν’ αναπτυχθεί μία γνήσια, συγκροτημένη κριτική, είναι γνωστή, ή τουλάχιστον διακρινόμενη: αναπτύσσεται μία δυσανάλογη ή άκυρη κριτική για ποιήσεις οι οποίες στην πραγματικότητα δεν επιδέχονται ειδικά κριτική έρευνα ή γενικά  κριτικό σχολιασμό.

Το ποιος, το γιατί και το πώς κρίνει αυτό που κρίνει, ως ερώτημα που εγείρεται από αίσθημα τιμιότητας και δικαιοσύνης προς τα ποιήματα και τους ποιητές, απαντάται εύκολα, και διόλου δύσκολα όπως ορισμένοι πιστεύουν, με τον εξής τρόπο: με την αντιπαραβολή του κριτικού κειμένου με άλλες ποιήσεις από εκείνη για την οποία γράφτηκε. Το γνήσιο κριτικό κείμενο αποτελεί αποκλειστικό, μοναδικό αποτύπωμα μίας συγκεκριμένης, διακριτής ποίησης, το οποίο δεν μπορεί, εκ σύνθεσης, να αντιστοιχηθεί με άλλη ποίηση ή να την εκπροσωπήσει∙ παρεκτός και αν γίνεται λόγος για παρεμφερείς, κοινές ή όμοιες ποιήσεις, αυτό όμως τις καθιστά αυτομάτως ανάξιες κριτικού σχολιασμού, τουλάχιστον σε επίπεδο πρώτιστης κριτικής, καθώς κάθε πραγματικά σημαντική ποίηση δεν είναι δυνατό να επιδεχθεί την κριτική μίας άλλης. Προς απόδειξη αυτού, δεν υπάρχουν μόνο ποιήσεις που μοιάζουν τραγικά μεταξύ τους μα και κριτικές.

Είναι αναγκαίο, λέω, μα είναι λάθος, συνεπώς λέω είναι αυτονόητο, να γνωρίζει κανείς πως η κριτική μπορεί να μην είναι πάντοτε σε θέση να αποκλείει ή να αποτρέπει την επίφαση και το ψεύδος, πάντοτε όμως ενεργεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μη επιτρέπει στην επίφαση και το ψεύδος να καθιερωθούν ως αλήθεια ή ως κανόνας.

 

Αναδιαμόρφωση κειμένου: 

Παρίσι/Πουατιέ, Σεπτέμβριος 2019

Γ. Λ.

 

Φρανκ Αντρέ Ζαμ - Ένα ποίημα

Στη μνήμη του αγαπητού μου φίλου, ποιητή Franck André Jamme.

Από τη συλλογή, Au secret (Εditions Isabelle Sauvage, 2010)

 

 

Φρανκ Αντρέ Ζαμ

23

[Μετάφραση: Γιάννης Λειβαδάς]

 

Τα εξουθενωτικά προσκυνήματα

στις πινακοθήκες

της ψευδαίσθησης

 

λέξεις

στην πραγματικότητα διατυπωμένες

για λέξεις άλλες

 

που θα μπορούσαν

ποιος ξέρει

τα πάντα σε έκρηξη να οδηγήσουν

 

με ανάσα

σαγηνεμένη

απ’ το μαρτύριο.

 

 Βλ. και https://livadaspoetry.blogspot.com/2020/10/rip-franck-andre-jamme-1947-2020.html

RIP Franck André Jamme (1947 - 2020)


Le seul poète français avec lequel j'ai eu une correspondance régulière. Un maître d'un genre.
 

 
 

 

Αρχειοθήκη ιστολογίου